ابو القاسم سلطانى

90

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

Code - 1242 اشخيص سفيد Carlina gummifera Less . گياهى است از خانواده Compositae كه در نواحى شمالى افريقا به‌ويژه در مراكش به مقدار زياد رويش دارد و در آنجا به اداد و اسد الارض مشهور است . شناسائى و اسامى گياه در طب سنتى : پزشكان سنتى شكل گياه را چنين توصيف كرده‌اند : گياهى است كه در سنگلاخها مىرويد و بدون ساقه است برگ آن شبيه به برگ كنگر و برحسب شرايط محيط رويش به رنگ‌هاى سفيد و سرخ و كبود مىباشد گل آن به رنگ بنفش و شبيه به تارهاى مو و ريشه آن سفيدرنگ و بوى ريشه مخلوطى از بوى خوش و زننده و مزه آن تقريبا شيرين ، ميوه آن مانند كبر و دانه آن مانند دانه قرطم مىباشد . به يونانى گياه را Khamaileon leukos مىناميده‌اند كه به خامالاون لوقس يا خامالاون ابيض معرب شده است چه Leukos به معنى سفيد مىباشد . ديوسكوريد گويد : برخى آن را اقسيا مىنامند كه مشتق از اقسوس 1 * مىباشد 2 * . خامالاون مصرى دو نوع است خامالاون ابيض و خامالاون اسود 3 * 4 * . خامالاون لوقس را به عربى اشخيص ابيض و به اندلسى بشكرانيه و به بربرى اداد گويند 5 * . آن را شوك العلك 6 * نيز مىگويند 7 * . حكيم مومن واژه‌هاى شوكه العلق 8 * اسد الارض و صاحب مخزن مترادف نام هندى آن را بنكم ضبط نموده‌اند ، امروزه اين گياه را اشخيص ، شوك العلك ، اسد الارض ، ثغام 9 * ادار 10 * [ واژه‌هاى قديمى ] قاتل الاسد ، سوسن ارضى ، خشرف ، دبيرى خشرف اوربى و در سوريه ام الجنت و شوك ذهب مىنامند . كاربرد درمانى گياه در طب سنتى : در طب سنتى ريزوم گياه مصرف مىشده است . جوشانده آن دفع‌كننده كرم كدو و برطرف‌كننده سختى دفع ادرار و در گزيدگى جانوران موثر مىباشد ( ديوسكوريد ) ، در درمان استسقاء يا خيز عمومى انساج مصرف مىشود ( رازى ) ، بهترين آن نوعى است كه در مراكش به عمل مىآيد و حد اكثر مقدار خوراك آن حدود 25 گرم مىباشد ( انطاكى ) ، در دوم گرم و خشك است ، خوردن حدود 5 گرم ريزوم آن در جنون ، وحشت و اضطراب موثر و خارج‌كننده صفرا مىباشد ( انطاكى ) ، جوشانده آن با پونه كوهى در كرم كدو موثر مىباشد ، تناول آن با شير احشاء را تقويت و آماس‌هاى داخلى را تحليل مىبرد و ضماد رقيق آن تحليل برنده آماس‌هاى سرد جلدى است ( تحفه و مخزن ) . تركيبات شيميائى : ريزوم گياه حاوى اسانس ، اينولين ، اسيد آتراكتيليك Atractilic acid ، پتاسيم ، كلسيم و منيزيم است .